اخبار > سراب اقتدار
 


شماره خبر :٣٣٦١٨٤   تاریخ انتشار خبر : دوشنبه ٢٣ دی ١٣٩٢    ا   ٠٩:٠٤
 
مصطفی بخشی/ بررسی اقتدار درون‌زا به عنوان تنها نسخه‌‌ی اقتدار ملی؛
سراب اقتدار
نگاه به «قدرت درون‌زا» محوری‌ترین رهنمود رهبر معظم انقلاب برای رشد و پیشرفت همه‌جانبه‌‌ی کشور است. لذا دستیابی به اقتدار ملی مبتنی بر بالفعل کردن توانایی‌ها و ظرفیت‌های بالقوه‌ی داخلی است؛ به گونه‌ای که بدون توجه به آن، تأمین منافع ملی و رسیدن به اقتدار ملی عملاً غیرممکن است.
 مصطفی بخشی بررسی اقتدار درون‌زا به عنوان تنها نسخه‌‌ی اقتدار ملی؛

 مصطفی بخشی؛ امروزه میزان سهم هر کشور از مجموعه‌ی مناسبات بین‌المللی بستگی به قدرت درونی آن دارد؛ یعنی هر چه یک کشور دارای اقتدار درونی بیشتری باشد، سهمش بیشتر است. قدرت درونی نیز برگرفته از پتانسیل‌ها، امکانات، منابع و ظرفیت‌های داخلی است و بر این اساس می‌توان گفت که «اقتدار درون‌زا» شامل همه‌ی منابع و عناصر مادی و معنوی قدرت یک کشور و مجموع توانایی‌های درونی آن است. اقتصاد، سیاست، فرهنگ، علم و دانش و قدرت نظامی از عوامل درون‌زای قدرت یک کشور محسوب می‌شوند.

 
لذا محوری‌ترین رهنمود و دستور رهبر معظم انقلاب در سال‌های اخیر برای رشد و پیشرفت همه‌جانبه‌ی کشور، توجه ویژه به «قدرت درون‌زا» است. معظم‌له در این خصوص می‌فرمایند: «کلید حل مشکلات اینجاست؛ یعنی در درون کشور و امکانات داخلی کشور است که از این‌ها می‌شود خردمندانه بهره‌برداری کرد. این‌ها باید شناسایی بشوند و این است که رتبه‌ی ما را در دنیا بالا می‌برد. در مناسبات بین‌المللی سهم هر کشوری به قدر قدرت درونی اوست؛ هر مقداری که واقعاً در درون اقتدار داشته باشد، سهمش از مجموعه‌ی مناسبات بین‌المللی به همان نسبت بالاتر است.»[1]
 
دلیل تأکیدات مکرر رهبر معظم انقلاب بر اقتدار درونی (به عنوان کسی که اشراف کامل بر مسائل خرد و کلان کشور دارد و از ابعاد و ظرایف مختلف حکومت‌داری اسلامی آگاه است) به این جهت است که اولاً تأمین منافع ملی کشور و دستیابی به اقتدار ملی در وهله‌ی اول کاملاً مبتنی بر بالفعل کردن توانایی‌ها و ظرفیت‌های بالقوه‌‌ی داخلی است؛ یعنی تقویت اقتدار ملی مستلزم توجه به عوامل درون‌زای قدرت است و بدون توجه به آن، تأمین منافع ملی و رسیدن به اقتدار ملی عملاً غیرممکن است. ثانیاً ورود به مناسبات و تعاملات بین‌المللی و تمرکز بر سیاست‌گذاری خارجی برای بهره‌برداری از پتانسیل‌های بیرونی، منهای تقویت ساختارها و عوامل درونی قدرت، منجر به اقتدار ملی نخواهد شد.
 
نگاهی به ساختار قدرت‌های بزرگ دنیا نیز نشان می‌دهد که اقتدار ملی آن‌ها برگرفته از عوامل درونی و تقویت بنیان‌های داخلی‌شان است. اگر امروز شاهدیم که کشورهای غربی و پیشرفته‌ی دنیا در معادلات جهانی از قدرت تأثیرگذاری بالایی برخوردارند، به نحوی که نبض سازمان‌های بین‌المللی همچون سازمان ملل متحد و شورای امنیت آن را در دست دارند و به دنبال جذب و غارت منابع کشورهای مختلف دنیا هستند، به جهت توجهی است که به ظرفیت‌های درونی کشور خود داشته‌اند.
 
آن‌ها با تقویت عوامل درونی، به ویژه در زمینه‌ی علم‌آفرینی، تولید علم و دانش، تقویت نظریه‌پردازی در علوم مختلف، حمایت از نخبگان، محققان و پژوهشگران داخلی، آن‌چنان نسبت به توسعه و پیشرفت ملی خود اهتمام ورزیدند که امروز از یک سو نظریه‌های اقتصادی آن‌ها تحت عنوان مدرنیته اقتصادی در علوم دانشگاهی دنیا در حال تئوریزه شدن است و از سوی دیگر، قدرت اقتصادی و تجاری آن‌ها اکثر معادلات بین‌المللی جهان را تحت تأثیر و سیطره‌ی خود قرار داده است و به تبع آن، فرهنگ و سیاست مدرنیته نیز از طریق ابزارهای مختلف فرهنگی، سیاسی و اقتصادی در جوامع مختلف دنیا رسوخ نموده است. هرچند که چنین قدرتی امروزه به جهت تمرکز محض بر عقلانیت خودبنیاد و فقدان معنویت و عقلانیت وحیانی، رو به افول گذاشته و پایه‌های مدرنیته را متزلزل کرده است، ولی به هر حال همین قدرت، خود را ابتدا از تقویت ظرفیت‌های داخلی کسب کرده است.
 
اما در مقابل کشورهایی که فاقد اقتدار درون‌زا هستند، برای به دست آوردن قدرت، ناچار به روی آوردن به توهم اقتدار برون‌زا شده‌اند! چون اقتدار برون‌زا در واقع شبه‌اقتداری است که مبنای آن وابستگی، سرسپردگی، کُرنش و حرف‌شنوی از قدرت‌های بزرگ دنیا و تبعیت از مدل‌های توسعه‌ای آن‌هاست. بسیاری از کشورهای عربی منطقه، چون عربستان، کویت، امارات و... از جمله کشورهایی هستند که در حال حاضر، با چنین رویکردی، در توهم اقتدار به سر می‌برند.
 
البته این کشورها ممکن است تصور کنند که پایگاه‌های نظامی آمریکا در خاک کشورشان، در کنار حمایت کاسبکارانه‌ی غرب از حکومت‌های دیکتاتوری آن‌ها و کشیدن دست نوازش بر سر اُمرای حکومتشان، نوعی از اقتدار و قدرت ملی را برایشان رقم زده است، اما واقعیت آن است که چنین کشورهایی به جهت فقدان هر گونه ظرفیت‌سازی درونی و همچنین عدم مقبولیت مردمی، ضمن حراج هویت و شخصیت ملی خود، به شدت متزلزل و سست‌بنیان هستند.
 
برخورد متکبرانه، زیاده‌خواهانه و مستکبرانه‌ی غرب با نظام اسلامی، از ابتدای انقلاب تا کنون، به ویژه در پرونده‌ی هسته‌ای ایران، نشان می‌دهد که دل بستن به تعامل و ارتباطات بین‌المللی با محوریت قرار دادن غرب در شرایط نامتوازن و بدون توجه به قدرت درونی نظام و استقلال سیاسی و آرمان‌های انقلابی کشور، منافع و اقتدار ملی را تأمین نخواهد کرد و جز رسیدن به سرابی از اقتدار نخواهد بود.
 
با این وصف، کشوری چون جمهوری اسلامی ایران، که از پشتوانه‌های قدرتمند معنوی و مادی برخوردار است و حمایت قاطع مردمی را با خود دارد، لازم است که اقتدار ملی خود را بر مبنای تقویت و تحکیم ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های داخلی قرار دهد و به طور قطع برای حفظ استقلال و هویت ملی خود می‌بایست ابتدا قدرت درونی خود را تقویت کند تا در آشفته‌ بازار هژمونی نظام سلطه، هضم و منفعل نگردد.
 
همه‌ی دغدغه‌ی رهبر معظم انقلاب هم این است که مبادا توجه و تمرکز بر مؤلفه‌های سیاست خارجی و باز کردن دروازه‌های کشور به سوی به اصطلاح تعاملات بین‌المللی، کشور را از توجه به درون و ظرفیت‌های بسیار بالقوه‌‌ی داخلی در عرصه‌های مختلف و دستیابی به اقتدار درون‌زا بازدارد.
 
امروز تجربه‌ی بیش از سه دهه از عمر انقلاب اسلامی ایران نشان می‌دهد که کشورهای غربی به جهت دشمنی آشکار با انقلاب و نظام جمهوری اسلامی، به هیچ وجه حاضر به پذیرش حضور ایران در عرصه‌ی تعاملات بین‌المللی در شرایط برابر و بر اساس احترام متقابل نیستند و تلاش چندین‌ساله‌ی آن‌ها در تضعیف ایران اسلامی در قالب اِعمال تحریم‌های مختلف و... مؤید این موضوع است.
 
برخورد متکبرانه، زیاده‌خواهانه و مستکبرانه‌‌ی غرب با نظام اسلامی، از ابتدای انقلاب تا کنون، به ویژه در پرونده‌ی هسته‌ای ایران نشان می‌دهد که دل بستن به تعامل و ارتباطات بین‌المللی با محوریت قرار دادن غرب در شرایط نامتوازن و بدون توجه به قدرت درونی نظام و استقلال سیاسی و آرمان‌های انقلابی کشور، منافع و اقتدار ملی را تأمین نخواهد کرد و جز رسیدن به سرابی از اقتدار نخواهد بود.
 
لذا رهبر فرزانه‌ی انقلاب می‌فرمایند: «ما برای مسائل اقتصادی کشور همه‌ی تلاشمان بایستی متمرکز باشد روی مسائل داخلی؛ آن پیشرفتی، آن گشایشی ارزش دارد که متکی باشد به قدرت درونی یک ملت. یک ملت اگر به قدرت خود، به توانایی‌های خود متکی بود، دیگر از اخم یک کشور، از تحریم یک کشور متلاطم نمی‌شود. این را باید ما حل کنیم. همه‌ی حرف ما با مسئولین (چه مسئولین گذشته، چه مسئولین امروز) همین است که باید برای گشایش مسائل کشور و مشکلات کشور، از جمله مشکلات اقتصادی، نگاه به درون باشد.»[2]
 
از دلایل مهم این نگرانی آن است که غرب به کمتر از ساقط شدن نظام و حکومت جمهوری اسلامی راضی نخواهند شد و هر گونه نرمش و عقب‌نشینی را اگرچه از روی حُسن‌نیت و به منظور تعامل بین‌المللی باشد، به فرصتی برای فشار بیشتر و ضربه زدن افزون‌تر به ایران بدل خواهند کرد. از سوی دیگر، نگاهی به پیشرفت‌های مختلف کشور در عرصه‌های مختلف نیز نشان می‌دهد علی‌رغم تحریم‌ها و فشارهای دشمنان، می‌توان با اعتماد به ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های داخلی و حمایت از توانمندی‌ها و مؤلفه‌های درون‌زا و ایستادگی بر گفتمان انقلاب اسلامی، ضمن تقویت منافع و اقتدار ملی، در عرصه‌ی بین‌المللی نیز مؤثر و باصلابت ظاهر شد.
 
اما علی‌رغم اهمیت توجه به قدرت درونی و ظرفیت‌های داخلی، رویکرد دولت در خصوص این مسئله توجه به ظرفیت‌های بیرونی است؛ همان طور که دکتر روحانی در روز 16 آذرماه سال جاری در دیدار با دانشجویان دانشگاه شهید بهشتی، تلویحاً ضمن احترام به فرمایشات رهبر معظم انقلاب می‌گوید: «درست است که باید نگاه اصلی ما به درون باشد... [اما] نمی‌توانیم دروازه‌های کشور را ببندیم. ما باید با منطق و استدلال و با تکیه بر آرمان‌های خود و حقوق مسلم ملت ایران در برابر دیگران که می‌خواهند دروازه‌ها را به روی ما ببندند، ما باید دروازه‌ها را بگشاییم... در دنیای امروز، قدرت ملی بدون رابطه با جهان و همچنین توسعه و پیشرفت داخلی بدون تعامل اقتصادی با جهان، نه تنها بسیار دشوار است، که حتی گاهی ناممکن است. در دنیای امروز ما نمی‌توانیم اقتصادی داشته باشیم که با دنیای بیرون در ارتباط نباشد.»[3]
 
لذا توجه به اقتدار درون‌زا و سرمایه‌گذاری بر پتانسیل‌های موجود و ظرفیت‌های داخلی برای دستیابی به آرمان‌های انقلاب اسلامی در سایه‌ی رهنمودهای ارزشمند رهبر معظم انقلاب، مسئله‌ای است که رئیس‌جمهور محترم و دیگر دولتمردان نیز می‌بایست آن را بیشتر مد نظر قرار دهند.
 
منابع:
 
[1]. در دیدار با اعضای هیئت دولت یازدهم، 6 شهریور 1392.
[2]. بیانات در دیدار دانش‌آموزان و دانشجویان، 13 بهمن 1388.
[3]. سخنان رئیس‌جمهور یازدهم در دانشگاه شهید بهشتی، 16 آذر 1392.
 

*مصطفی بخشی؛ کارشناس سیاسی

نسخه چاپي ارسال به دوست
امتیازدهی
برای این خبر نظری ثبت نشده است
نظر شما
نام :
ايميل : 
*نظرات :
متن تصویر را وارد کنید:
 

خروج